Урок 9

Воскресенье, октября 12, 2008

Содержание урока 9:

Будущее категорическое время
Прошедшее время на -mış
Условное наклонение
Желательное наклонение
Повелительное наклонение
Объединенная повелительно-желательная парадигма
Nasreddin Носа hikayeleri

Текст

Dünya ve Timur

Dünyaya iki hükümdarın sahip olmasına gerek yok. Dünya о kadar değerli değildir.
Timur
_________
Dünya iki hükümdarın sahip olacağı kadar değerli değildir”: Prof. Dr. Ismail Aka’nın “Timur ve Devleti” adlı kitabından (Ankara, 1991).

Dünya ile Güneş arasındaki uzaklık 150 milyon kilometredir. Güneşi bir top kadar küçültsek, Dünya ondan sekiz metrecik bir mesafede bulunur. Moskova’daysak, en yakın yıldız yine küçücük bir top biçiminde Paris’te olacak.

Dünyanın yaşı 3 milyar yıl kadardır. İlk bitkiler 340 milyon yıl önce ortaya çıktı, 310 milyon yıl önce ilk balıklar, 200 milyon yıl önce de ilk kurbağalar ve arkasından kaplumbağalarla timsahlar gelişti. İnsana yakın maymunlar 30 milyon yıl önce yaşamaya başladı. Insanımsı yaratıklar ilk taş aleti de 600 bin yıl önce yaptı, asıl insan olma yolunu tuttu. Dünyanın yaşı 24 saat kabul edilse insanoğlunun bütün tarihi son 30 dakikaya sığar.

Dünya sonsuz Evrenin soğuk ve karanlık mekanlarında ya uçar ya da kıvılcım gibi yanar söner. Buna göre dünya bir toz parçacığı değil midir? Düyanın değeri ne olabilir? Yani Timur’un sözlerine hak vermez miyiz?

* * *

Timur, 9 Nisan 1336 Salı günü Oniki Hayvanlı Türk Takvimine göre Sıçan yılında Keş şehri yakındaki Носа Ilgar köyünde doğdu. Babasının adı Turagay, annesinin adı Tekina hatun’du. Timur’un 1405 yılında ölümünden sonra torunu Uluğ Beg dedesinin mezarı üzerine bir taş diktirdi. Bu taşta yazılı bilgilere göre Timur Cengiz Han’ın soyundanmış. Fakat bazı bilim adamlarına göre Timur aşağı tabakadandı, yol kesiciydi, asil değildi.

Timur bir eşkiya çetesi reisi sıfatı ile faaliyet meydanına atıldı. Bir çarpışmada sağ eline ok isabet etmiş, Timur yaralanmış.

Timur ile karınca hakkındaki meşhur hikaye

Yaralı Timur yere oturmuş ve duvara dayanmış, üzüntü içindeymiş. Elleri ve ayakları çok zayıflamış. Kendisine “Bundan böyle her şeyden vaz geçeceğim ve bir köşeye çekileceğim” diye düşünmüş. О sırada zayıf bir karınca duvara tırmanmaya başlamış. Fakat biraz sonra düşmüş. Sonra yine düşmüş. Fakat sonunda duvara tırmanmayı başarmış. Timur, karıncanın durumunu kendi durumuna benzetmiş, yeniden faaliyete geçmek ve büyük bir devlet kurmak kararını vermiş..

* * *

Timur, 1386—1388 yıllarında Kuzey Iran’ı, Azerbaycan bölgeleri ile Isfahan ve Şiraz’ı, 1393 yılında Bağdat’ı, 1398-1399 yıllarında Hindistan’ın bazi bölgelerini ele geçirdi, 1399-1404 yıllarında Suriyede Memlukleri ve 1402 yılında Ankara Savaşında Osmanlıları yendi. Yani Timur, hayatının sonuna doğru dünyayı fethetti.

* * *

Milattan önceki VII—VI. asırlardan Milattan sonraki I. asra kadar Orta Asya ve Doğu Avrupa’da göçebe milletler arasında yayla ve hayvan sürülerini ele geçirmek için çok savaş yapıldı. Bu sürekli savaş halk kahramanlarını yarattı. Destanlar binlerce yıl nesilden nesle anlatılır. ilk Türk destanlarının kalıntılarını Çin kaynaklarında buluyoruz. Bu kaynaklara göre Türkler Milattan sonra VI. asırda bir devlet kurmuş ve eski Hunların torunlarıymış. Başbuğları Kapan-pu’nun on altı kardeşi varmış. Bunlardan birinin anası kurtmuş. Bu kurt çocuğu, rüzgarlara ve yağmurlara hükmetmiş. Onun iki karısı varmış: biri yaz tanrısının, diğeri de kış tanrısının kızıymış.

Türk destanları arasında Oğuz destanı onemli bir yer tutar. Destancılar, Cengiz Han’ı da Oğuz’un oğlu Gök Han’in neslinden sayarlar. Cengiz’in atalarından Tumavul Mergen’in karısı Ülemelik hakkında şunları anlatırlar: “Evvel zamanda Akdenizde Malta adlı bir sehir vardı. Bu şehrin hanı Altın Han idi, hatununun adı Kürlevüç idi. Bunlardan bir kız dünyaya geldi. Bu kıza Ülemelik adını verdiler. Bu kız çok güzeldi. Kırk kulaç taş saraya kapadılar… Yanında Orduhan adlı dayısı vardı. Bir gün dayısına sordu: “Bu dünyadan başka dünya var mı?” dedi. Dayısı: “Dünya dışarıdadır. Güneş ve ay vardır” dedi. Kız pencereyi açtı, baktı ve güneşin ışığından gebe oldu. Altın Han bunu duydu, Ülemelik’i bir gemiye koydu ve denize yolladı. Bu gemiyi Cengiz’in atalarından Tumavul Mergen ele geçirdi ve kızla evlendi. Bu kızdan, ışıktan dünyaya bir çocuk geldi. Ona Duyın adını verdiler. Cengiz’in babası budur”.

Комментарий к тексту

-acak, -ecek — аффикс будущего категорического времени:

olacak (будет), geçecek (пройдет).

acağım, -eceğim — аффикс будущего категорического времени + личный аффикс I группы 1-го лица ед. числа:

geçeceğim (я пройду, пересеку), çekeceğim (я буду тащить).

-(y)mış, -(y)miş, -(y)muş, -(y)müş — аффикс прошедшего времени на -mış как в глагольном сказуемом:

oturmuş (он, говорят, присел), dayanmış (он, говорят, прислонился),

так и в именном сказуемом:

..soyundanmış (он, говорят, из рода…), ..torunlarıymış (они, говорят, внуки…),

а также с var:

varmış (говорят, было …).

-sa, -se — аффикс условного наклонения:

yapsa (если б он сделал), kabul edilse (если б было принято, сочтено приемлемым).

-(y)sak, -(y)sek — аффикс условного наклонения + личный аффикс II группы 1-го лица мн.числа:

küçültsek (если б мы уменьшили).

Те же аффиксы в именном сказуемом:

Moskova’daysak (если б мы были в Москве; если мы находимся в Москве).

en yakın - самый близкий
bundan böyle - отныне
…mak kararını vermek - решить сделать что-либо
.. .mağa karar vermek
Memluk - мамлюк
Hun - гунны
başbuğ - главнокомандующий
Milattan önce - до нашей эры
Milattan sonra - после нашей эры
Akdeniz - Средиземное море
kulaç - маховая сажень (расстояние между концами средних пальцев, вытянутых в разные стороны рук как мера длины)

Числительные: числа с точкой обозначают порядковые числительные, которые имеют аффикс -ıncı, -inci, -uncu, -üncü:

altinci (шестой), beşinci (пятый), dokuzuncu (девятый), yüzüncü (сотый).

Новые слова

kabul etmek — принять
sığmak — поместиться
uçmak — лететь
meşhur — знаменитый, известный
hikaye — рассказ
ışık — свет
gebe - беременная
…e sahip olmak — владеть, обладать (чем-либо)
…yolunu tutmak — встать на путь…; отправиться
…den vaz geçmek — отказаться от (чего-либо)
…e hak vermek — признать справедливость (кого-либо)
…e dayanmak — прислониться к (чему-либо); выдержать (что-либо)
…e isabet etmek — попасть во (что-либо)
…e tırmanmak — карабкаться, влезать на (что-либо)
ortaya çıkmak — появляться
gelişmek — развиваться
sönmek — гаснуть
yaratmak — создавать
yanmak — гореть
bakmak — смотреть
zaman — время
yaralı — раненый
yaralanmak — быть раненым
uzuntu — грусть
köşe — угол
zayıf — слабый
zayıflamak — ослабеть
devlet — государство
kuzey — север
savaş — война; сражение
destan — дестан
kalıntı — остаток
kaynak — источник
asır (-srı) — век
kurt — 1) волк; 2) червь
rüzgar — ветер
tanrı — бог
göçebe — кочевник; кочевой
millet — нация; народ
düşmek - падать
…ı başarmak - выполнить с успехом (что-либо)
…e benzemek - походить на (что-либо, кого-либо)
benzetmek - находить сходство (с чем-либо)
anlatmak - рассказывать
kurmak - строить
ele geçirmek - захватить
yenmek - победить
fethetmek - завоевать
faaliyete geçmek - начать действовать, развернуть деятельность
…e hükmetmek - повелевать (кем-либо, чем-либо)
duymak - 1)чувствовать; 2) узнать

Будущее категорическое время

Будущее категорическое время передает будущее действие

а) как достоверно предстоящее:

Orhan iki gün sonra bize gelecek. — Орхан приедет к нам через два дня.

Также оно передает оттенки;

б) долженствования:

şimdi benim dersim var. Ben gideceğim. — Сейчас у меня урок. Я должен идти;

в) приказания:

Katibe gideceksin, bu yazıyı ona vereceksin. — Пойдешь к секретарю отдашь ему это письмо.

Будущее категорическое время образуется при помощи имеющего ударение на своем последнем слоге аффикса -(у)асак, -(у)ecek, при этом соединительный согласный [у] имеет место после гласной основы, а соответствующий фонетический вариант аффикса выбирается по закону гармонии гласных.

Этот аффикс присоединяется к основе глагола любого аспекта (утвердительного, отрицательного, форме возможности и невозможности).

Глагол в будущем категорическом времени спрягается с помощью безударных личных аффиксов I группы. Конечный согласный аффикса будущего категорического времени в 1-м лице ед.числа, попадая в позицию между гласными, переходит на письме в ğ и произносится как [у] с передними гласными:

-eceğim [еджейим],

с задними же гласными он выпадает:

-acağım [аджаым].

В вопросительной форме вопросительная частица mı, mi, mu, mü находится между аффиксом будущего категорического времени и личным аффиксом. В 3-м лице мн.числа ударный аффикс -lar, -ler ставится перед вопросительной частицей.

Примеры:

biz söyleyecek miyiz? (скажем ли мы?),
siz söyleyemeyecek misiniz? (разве вы не сумеете сказать?),
onlar söyleyecekler mi? (скажут ли они?).

В именном сказуемом будущего категорического времени используется глагол olmak:

doktorum (я врач) — doktor olacağım (я буду врачом).

Глагол olmak (быть) в будущем категорическом времени часто выражает вероятность, предположение:

Bu adam kimin nesi? Ayşe’nin babası olacak. — Кто такой этот человек? Должно быть, отец Айше.

Прошедшее время на -mış

Прошедшее время на -mış обозначает факты прошлого, очевидцем которых говорящий не являлся, но о которых ему известно понаслышке, со слов других:

Hindistanda bir kadın beşiz doğurmuş. — В Индии, говорят, одна женщина родила пять близнецов.

Эти факты могут быть известны по тем результатам, которые имеют место в настоящем:

Cebimde para yok! Para almayı unutmuşum. — У меня нет денег в кармане! Я, оказывается, забыл взять деньги.

Прошедшее время на -mış образуется при помощи ударного аффикса -mış, -miş, -muş, -müş, который прибавляется к основе глагола в одном из четырех аспектов (утвердительный, отрицательный, форма возможности и невозможности), а также безударных личных аффиксов I группы.

В вопросительной форме вопросительная частица mı, mi, mu, mü ставится между рассматриваемым аффиксом прошедшего времени и личным аффиксом, в 3-м лице мн.числа ударный аффикс -lar, -ler предшествует вопросительной частице. Примеры:

Недостаточный глагол i(mek) в форме прошедшего времени на -mış используется в именном сказуемом:

Однако именное сказуемое в указанной форме встречается сравнительно редко. Гораздо чаще основа глагола i(mek) опускается, при этом после гласной основы возникает согласный [у], аффикс же -mış, -miş, -muş, -müş теряет ударение:

Отрицательная форма именного сказуемого в рассматриваемом времени образуется при помощи слова değil:

Вопросительная частица ставится после именной части или слова değil, но перед аффиксом -(y)mış, -(y)miş, -(y)muş, -(y)müş:

Условное наклонение

Настоящее время условного наклонения образуется путем прибавления к основе одного из четырех аспектов глагола ударного аффикса -sa, -se и личных аффиксов II группы (во 2-м и 3-м лице мн. числа ударение переходит на личный аффикс:

yapsa’ — yapsanı’z, yapsala’r)

и в глагольном сказуемом выражает:

а) желание (при этом часто употребляется слово bir):

б) условие с оттенком желания:

В именном сказуемом настоящее время условного наклонения может образовываться посредством прибавления аффикса -sa, -se и личных аффиксов II группы к основе глагола i(mek):

Однако эти формы встречаются редко. Обычно основа глагола i(mek) опускается, при этом после гласной основы возникает согласный [у], а аффикс условного наклонения теряет ударность:

В именном сказуемом отрицание образуется при помощи слова değil:

В 3-м лице множественного числа аффикс -sa, -se следует после аффикса -lar, -ler.

Примеры:

Yorgunsam (если я уставший),
hastaysan (если ты болен),
okuldaysa (если он в школе),
evdeysek (если мы дома),
evde değilseniz (если вы не дома),
şehirde değillerse (если они не в городе).

Упражнение

Переведите на русский язык.

а) 1. Bu hükümdar bütün dünyaya sahip olacak. 2. Bu duvara tırmanacaksın ve içeri pencereden gireceksin. 3. Toplantıdan sonra müdürün yanına gideceğim, durumu ona anlatacağım. 4. Dünya ile Ay arasındaki mesafe ne kadar? Bilmem, yüzbinlerce kilometre olacak. 5. Bu üretime başlayacağız ve böylece yeni faaliyet alanları yaratacağız. 6. Her şeyi size açıkça anlatacağım, ondan sonra bana hak vereceksiniz. 7. Bu çarpışmada Cengiz Han’ın ordusunu yeneceğiz. 8. Bu ekonomik politika ile ülkemizin yer altı kaynaklarını değerlendirebileceğiz. 9. Salı günü vapurla Boğaza çıkacağız, denize gireceğiz, top oynayacağız. Akşama doğru Istanbul’a döneceğiz, akşam yemeğini evde yiyeceğiz. 10. Okla önemsizce
yaralansan, çok yorgun da olsan yine çarpışmaya son dakikaya kadar devam edeceksin, yani attan düşmeyeceksin, savaştan vazgeçmeyeceksin. 11. Canım, gece yarısı odana bir katil girse onu kabul edecek misin, ona çay kahve içirecek misin? Hayır, Aliciğim, hemen ona: “Bizim Ali zengin” diyeceğim, onu sana yollayacağım. 12. Trenimiz Berlin’e ne zaman varacak? Saat sekiz buçukta.

б) 1. Doktora göre bu hasta çok zayıfmış ve hep üzgünmüş, onu görmeğe gitmemiz lazımmış. 2. Bu adamın soyu asil değilmiş, gençliğinde eşkiyaymış, yol kesiciymiş. Bir de şunu diyorlar: onun kardeşi de dinsizmiş, çapkın bir hayattan sonra bir jandarma kurşunuyla vurulmuş, şimdi canı cehennemdeymiş. 3. Köyümüzde millet şunu diyor: Ayşe başka bir kimseden gebeymiş, fakat bu akılsız adam yine onunla evlenmek istemiş. 4. Bu tanrı rüzgarın hükümdarıymış. 5. Bu taş meşhur bir adamın mezarı değilmiş, üzerinde bir yazı yok. 6. Senin dayının sözüne göre sen yalancıymışsın, yani attan düşmemişsin, yaralı da değilmişsin. 7. Ölümünden önce hükümdar birkaç satırlık bir vasiyetname yazmış, devletin bir yarısını büyük oğluna, diğer yarısını da küçük oğluna bırakmış. 8. Savaştan sonra ekonomimizdeki bunalımlar bir birini izliyor, genç nesil ağır bir miras almamış mı? 9. Şuna bak, ışık sönmüş, karanlıkta kalmışız! 10. Melek hanım, bana biraz borç para ver! Kocam verecek. Gittim sordum, kocanda para yokmuş, sende varmış.

в) 1. Kara tahtaya kalksam öğretmenin sorusuna doğru cevap veririm. 2. Bu cetvel benimse onu çantama koyacağım. 3. Sende tebeşir varsa bana ver. 4. Bu kuru odunlara bir klvılcım düşse hemen yanar. 5. Burası cehennem değilse de nedir? Bu sıcağa insan dayanır mı? 6. Bir kuş olsam, sevgilime uçsam, onun penceresi önündeki kestane ağacının üzerine konsam. 7. О kadar zayıflamasan seni bir değnege benzetmem. 8. Bu kıza bakmasan oğlum, onun hakkında bazı kotu şeyler duydum. 9. Bu yükü siz taşısanız iyi olur. 10. Bu maymunu ve timsahı odanızda bulundurmasanız. 11. Oğlum, neler diyorsun, düşün, kurbağa bitkiyse ben hayvanım!

Желательное наклонение

Настоящее время желательного наклонения выражает готовность, пожелание в совершении действия и образуется путем прибавления к основе глагола ударного аффикса -(у)а, -(у)е и безударных личных аффиксов III группы, которые отличаются от личных аффиксов I группы только 1-м лицом мн. числа: -lım, -lim.

Личные аффиксы III группы

Лицо      Ед. число           Мн. число
1-е           -yım, -yim          -lım, -lim
2-е           -sın, -sin           -sınız, -siniz
3-е           —                      -lar, -ler

Примеры:

2-е и особенно 3-е лицо желательного наклонения близко по значению к соответствующим формам повелительного наклонения, поэтому последние практически вытеснили желательное наклонение.

Повелительное наклонение

Повелительное наклонение выражает приказание, просьбу, совет, косвенное повеление (ср. рус. “пусть он придет”, “пусть они подождут” для 3-го лица ед. и мн. числа).

Помимо известной нам формы 2-го лиц ед. числа, совпадающей с основой глагола:

öğren (учись, узнай), sar (заверни, упакуй), tut (держи) и т.д.,

имеются формы 2-го лица мн.числа, а также 3-го лица ед. и мн. числа, которые образуются путем прибавления личных аффиксов IV группы.

Формы 1-го лица ед. и мн. числа собственно повелительное наклонение не имеет.

Личные аффиксы IV группы

Лицо           Ед. число                          Мн. число
2-е           —                                 -(y)ınız, -(y)iniz, -(y)unuz, -(y)ünüz
3-е           -sın, -sin, -sun, -sün      -sınlar, -sinler, -sunlar, -sünler

Аффикс 2-го лица мн. числа имеет также усеченную форму:
-(y)ın, -(y)in, -(y)un, -(y)ün, которая чаще используется в повседневной речи.

Формы 3-го лица ед. и мн. числа повелительного наклонения могут употребляться с вопросительной частицей, которая следует за личным аффиксом:

Примеры:

Объединенная повелительно-желательная парадигма

Поскольку наиболее употребительными являются повелительное наклонение и 1-е лицо ед. и мн. числа желательного наклонения, эти формы часто объединяются в следующую единую парадигму, имеющую смешанные личные аффиксы III и IV групп:

Лицо           Ед. число                Мн. число
1-е      yazayım (напишу-ка я) geleyim (приду-ка я)      yazalım (давайте напишем) gelelim (давайте придем)
2-е      yaz (напиши) gel (приходи)           yazın или yazınız (напишите) gelin или geliniz (приходите)
3-е      yazsın (пусть он напишет) gelsin (пусть он придет)      yazsınlar (пусть они напишут) gelsinler (пусть они придут)

Новые слова

Упражнения

I.Переведите на русский язык.

I. Söyleyin lütfen, hangi ülke Türkiye’nin kuzey komşusudur? 2.Bu ördek çok büyük, tencereye sığmaz, Aliye söyle, daha büyük bir tencere veya kazan getirsin. 3.Söyleyin lütfen, bu adam yuvarlak masa toplantısına ne sıfatıyla başkanlık edecek? 4.İşe kısa bir ara verelim, bu denli ağır taşlar yuvarlamaktan benim ayaklarım, dizlerim, bileklerim ağrıyor. 5. Ya bilim bu korkunç yeni hastalığa karşı çare bulsun, ya da insanoğlu ölsün, yer yüzünde hiç kalmasın. 6. Gözün bir kaplumbağaya ilişti ve ben sordum: söyleyiniz lütfen, ben şunu merak ediyorum, bu hayvanlar ne zaman ortaya çıktı ve nasıl gelişti. 7. Bu meşhur savaş kahramanını bize davet edelim, onu iyice ağırlayalım, onunla tanışalım. 8. Tırnaklarımı kesin ve temizleyin, bahçede çalıştım, tırnaklarımda toprak ve toz var. 9. Kapıyı çalmayın, içinde kimse yok, hepsi tarlaya gitti. 10. Baştan savma iş yapmasınlar, iyi çalışsınlar. 11. Ali’nin kurşunu kabağa isabet etti, “Ali, bu kez (bu defa) şu cevize isabet ettir”, dedik. 12. Maymunun kafası pek büyükmüş, insandan daha akıllı olmasın (как бы она не оказалась умней человека; а что, если она умней человека) 13. Bütün halk telaş içinde, insanlar, ekmek fiyatı artmasın diye söyluyorlar. 14. Masanın ortasına üzüm dolusu tas koyalım. 15. Aradan üç hafta geçti, onlardan cevap yok, bir mektup daha yazalım. 16. Komşuya söyle, о kadar gürültü yapmasınlar. 17. Bu adam yalancı, ona inanmayınız.

II. Переведите на турецкий язык.

1. У меня болит гнилой зуб, давайте его удалим. 2. Скажите, пожалуйста, мне интересно знать, когда на земле жили эти человекообразные создания? 3. Скажите, пожалуйста, знаете ли вы (лично) этого ученого? 4. Скажите, пожалуйста, эти частицы летят в пространстве по направлению к солнцу? 5. Скажи, пожалуйста, почему ты такой любопытный? 6. В дверь постучали, посмотри-ка, кто там. 7. Как бы армия этого властителя не захватила нашу страну. 8. Мне понравился тот заяц, давайте его купим. 9. Скажите, пожалуйста, что было первым орудием человека? 10. Пусть они приедут через неделю, сейчас у нас много работы.

Турецкие пословицы

Allah zengine mal verir, fakire çocuk.
Allah seni Sultan Selime vezir yapsın.
Ak köpek, kara köpek, ikisi de köpektir.
Ağır taş yerinden oynamaz.
Rüzgarın önüne durulmaz.
Önüne bakma, sonuna bak.
Oğlun oktur, her evde yoktur.
Kurttan çoban olmaz.
Bir okla iki kuş vurulmaz.
Bir eliyle verir, iki eliyle alır.
Araba ile tavşan avlanmaz.

vezir — визирь kara — черный avlamak— охотиться

Загадки

Bir ufacık mezar bütün dünyayı gezer (ayakkabı).

Dağda tak eder, evde yatar (balta).

Sıcacık sıcacık içilir Ondan vaz mi geçilir? (çay)

Ufacık bir şeydir dünyayı gezer (para).

ufacık - küçücük
tak — звукоподражание: тук-тук
yatmak —лежать

Из народных песен-мани

Türkülerim iyi mi?
Daha soyleyim mi?
İsmar eyle, ey hanım,
Yanına geleyim mi?

türkü — тюркю, народная песня
ismar eyle — заказывай

Обороты и выражения

Yok canım! — Да нет! Да ну!
Olur mu? — Разве такое бывает?
Aman! — Ох! ой! боже!
Hayrola! — Доброе утро! Привет!
Sizlere omür — Приказал долго жить
Başınız sağ olsun — Дай вам бог долгих лет жизни (говорится человеку, потерявшему близкого)
Bak! — Послушай!
Hey! — Эй, послушай!

Nasreddin Носа hikayeleri

Içinde ben de vardım

Bir gün komşuları hocaya sormuşlar, “Hocam, dün gece sizin evden gürültüler duyduk, önemli bir şey mi oldu?”. Носа cevap vermis “Yok canım… Benim kaftan merdivenlerden yuvarlandı”. Meraklı komşular, “Olur mu Носа kaftan о kadar ses çıkarır mı?” demişler, Носа da cevap vermiş “lçinde ben de vardım”.

kaftan — кафтан

Kazan öldü

Günlerden bir gün, Носа komşusundan bir kazan alır, işini bitirir, içerisine de bir tencere koyar, komşusuna götürür. Komşusu kazanının içerisindeki tencereyi görür, “Hayrola Hocam bu nedir?” diye sorar. Носа, “Aman komşum,senin kazan gebeymiş, doğurdu” der ve kazan ile tencereyi bırakır. Komşu da hiç bir şey söylemez,kazanla tencereyi alır. Bir süre sonra, Носа yine kazanı ister. Komşu bakalım bu defa Носа kazanla birlikte ne verecek diye merak eder, kazanı Hocaya verir. Ancak,aradan uzun zaman geçmesine rağmen Носа kazanı getirmez. Komşu bunu merak eder, Hocaya gider ve kazanı ister. Носа üzgün bir biçimde “Ah komşum ah,sizin kazan sizlere omür öldü, başınız sağ olsun” der. Komşusu güler cevap verir, “Hocam hiç kazan ölür mü?” Bunun üzerine Hoca,”Komşu komşu,kazan doğurdu dedim inandın,kazan öldü dedim niçin inaimıyorsun?” der adamı başından savar.

Bas ağrısının çaresi

Bir gün biri hocaya, “Hocam, başım çok ağrıyor ne yapsam da geçse” demiş. Носа, “Bak, birkaç gün önce benim de dişim ağrı yaptı, çektir dediler, çektirdim geçti” demiş.

Allahın işi

Günlerden bir gün, Носа bahçesindeki ceviz ağacının altında uzanmış. Bir ara gözü ağaçtaki cevizlere ve bahçedeki коса bal kabaklarına ilişmiş. “Hey Allahın işi, kocaman ağaçta küçük küçük cevizler, incecik bitkilerde коса коса bal kabakları” demiş. Bu arada rüzgarın etkisiyle ceviz ağacından hocanın kafasına bir ceviz düşmüş. Носа telaşla başını gök yüzüne kaldırmış “Aman Allahım, sen işini doğru yapmışsın, cevizler ağaçta, bal kabakları da toprakta daha iyiymiş.

bir ara — однажды, как-то; и вот
коса — громадный, большой
kocaman — громадный

Tavşanın suyunun suyu

Köylünün biri bir gün Hocaya bir tavşan getirir. Носа da köylüyü eve davet eder, ağırlar, yedirir, içirir.

Bir hafta sonra köylü yine gelir, “Bir hafta önce bir tavşan getirdim ya” der. Носа bu kez de köylüyü eve davet eder, çorba içirir, bir güzel ağırlar.

Aradan bir hafta daha geçer. Hocanın evine birkaç köylü gelir. “Iki hafta önce bir köylü sana tavşan getirmiş, biz о köylünün komşularıyız” derler. Носа onları da eve alır, ağırlar, nesi var, nesi yoksa hepsini önlerine koyar.

Aradan bir sure geçer. Bir sabah, hocanın kapısı çalınır. Носа, “Buyrun ağalar, ne istiyorsunuz?” der. Köylüler, “Носа efendi, bir sure önce bir köylü sana tavşan getirmiş, biz о köylünün komşularının komşularıyız” derler. Носа onları da eve davet eder. Yemek zamanı gelir. Носа ortaya коса bir tas su getirir ve köylüleri buyur eder. Köylüler, “Aman hoca efendi bu nedir?” diye sorarlar. Hoca, “Bu da tavşanın suyunun suyu” diye cevap verir.

Диалоги

Otelde

— Gün aydın
— Gün aydın efendim.
— Iki yataklı boş odanız var mı?
— Var efendim.
— Lütfen, oda arka tarafta olsun, penceresi avluya ve denize baksın.
— Olur efendim.
— Fiyatı ne kadar?
— Bir gece 2 bin lira.
— Aslında çok pahalı, fakat olsun, odayı tutuyorum.
— Şu fişi doldurmanız lazım. Adınızı, soyadınızı, baba adını, doğum tarihinizi, doğum yerinizi yazacaksınız… Siz kaç gün kalacaksınız?
— Bir hafta.
— Onu da yazınız, lütfen
— İşte yazdım, buyrun.
— Teşekkür ederim.
— Rica ederim.
* * *
— Otelde yedi gün mü kalacaksınız?
— Kesin değil. Aslında uzatacağım.
— Ne kadar uzatacaksınız?
— Ayın 23′üne kadar.
* * *
— Odada telefon var mı?
— Var efendim. Şehir içi konuşmalar için otel santralından şehri istersiniz. Bunun için para vermezsiniz. Fakat şehirler arası ve
yabancı ülkelerle konuşma paralıdır.
* * *
— Iyi günler hanımefendi.
— Iyi günler.
— 556 78 24 numarayı verir misiniz?
— Hemen veriyorum, ayrılmayınız.

Комментарий к диалогу

fiş — бланк
santral — телефонная станция
numara — номер (телефона)

Контрольные упражнения

I. Прочитайте и переведите следующие предложения, оформляя их в виде двух сингагм. Обычно главное фразовое (логическое) ударение находится во второй синтагме на слове, предшествующем сказуемому, иногда оно может падать на само сказуемое или на другое выделяемое по смыслу слово в пределах второй синтагмы. Слоги, имеющие главное фразовое ударение, подчеркнуты. Приведены пары идентичных или почти идентичных предложений, отличающихся лишь порядком слов и соответственно интонационным выделением различных членов предложения. Обратите особое внимание на обязательное оформление винительным падежом прямого дополнения, если оно находится в первой синтагме и отделено от сказуемого другими словами. Образец:

а) Nisan ayına kadar yüz yeni iş yeri yaratacağız
— До апреля месяца мы создадим сто новых рабочих мест.

Yüz yeni iş yerini nisan ayına kadar yaratacağız
— Сто новых рабочих мест мы создадим до апреля месяца.

б) Bu şehirde yeni bir hastane kuralacak.
— В этом городе будет построена новая больница.

Yeni hastane bu şehirde kurulacak.
— Новая больница будет построена в этом городе.

а) Предложения, содержащие прямое дополнение:
1. Bu derste tarih öğreniyoruz. Tarihi bu derste öğreniyoruz. 2. Tanrı sonsuz bir Evren yarattı. Sonsuz Evreni tanrı yarattı. 3. Benim ekmeğimden bir parça ayırdım. Ikinci parçayı senin ekmeğinden ayıralım. 4. Elli bin liraya yeni bir takvim aldım. Yeni takvimi elli bin liraya aldım. 5. Torunuma silgi, cetvel ve defter getirdim. Silgiyi, cetveli ve defteri torunuma getirdim. 6. Ağacın altında akıllı karıncalar çok katlı bir ev yapmışlar. Ağacın altındaki çok katlı evi karıncalar yapmış.

б) Предложения, не содержащие прямого дополнения:
1. İki yüz bin yıl sonra bu yıldız sönecek. Bu yıldız iki yüz bin yıl sonra sönecek. 2. Rüzgar milyarlarca kar taneleriyle oynuyor. Milyarlarca kar taneleriyle rüzgar oynuyor. 3. Ondan sonra büyük bir sıçan gözüme ilişti. Büyük sıçan gözüme ondan sonra ilişti. 4. Dedem masanın başına oturdu. Masanın başına dedem oturdu. 5. Savaştan sonra yeni sosyal tabaka ortaya çıktı. Yeni sosyal tabaka savaştan sonra ortaya çıktı.

II. Переведите на турецкий яык.

1. Посмотрите, как любовь действует на бедного юношу: весь в грусти, он удалился в дальний угол комнаты, сел на стул и ни с кем не разговаривает. 2. В народных рассказах и дестанах мы находим пережитки (остатки) многовековой истории. 3. То пастбище, очевидно, понравилось волкам, их там несколько раз, говорят, видели. 4. На тех холмах, говорят, на зиму разместились кочевники. 5. Эти горы завоевали наши отцы. 6. Наш автомобиль направился по дороге в Измир. 7. На выборах мы победили и теперь займем место в руководстве страной. 8. Мне удалось попасть стрелой в ствол дерева. 9. Наш сын успешно поступил в высшую экономическую школу. 10. Сердце матери полно любви к сыну (слово aşk здесь употреблять нельзя). 11. Этот договор (контракт) имеет для нашей фирмы большое значение. 12. Я проснулся в страхе и ужасе: якобы я начал ловить рыбу, но вдруг вытащил крокодила. 13. Человекообразные обезьяны не могут говорить. 14. Этот бог повелевает морями и волнами. 15. Мы узнали следующее: телефонная станция начнет действовать в декабре. 16. Будьте готовы в 6 часов. 17. Не ловите рыбу в этом месте. 18. Эта женщина будет рожать, давайте сразу отправим ее в больницу. 19. Давайте остановимся в этой гостинице. 20. Утром не будите меня до 9 часов. 21. Не забывайте религию отцов. 22. Купите мне пуговиц и иголку, а Эрол пуст купит себе цветные карандаши. 23. Возьмите с парты указку и отнесите ее в соседний класс.

Метки: Nasreddin Носа hikayeleri, Будущее категорическое время, Желательное наклонение, Объединенная повелительно-желательная парадигма, Повелительное наклонение, Прошедшее время на -mış, Условное наклонение

Вы можете оставить отзыв или трекбек со своего сайта.

Türkçemiz - Наш турецкий

Урок 9

Оставьте отзыв

Подписка

Интересно

Управление

Рубрики

Архивы

Новые записи

Самое читаемое

Комментарии

Метки

Популярные загрузки